Sở hữu trí tuệ (SHTT) gồm các quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công nghiệp và quyền với giống cây trồng. Trong thời đại kinh tế tri thức, SHTT trở thành tài sản giá trị có thể tạo ra thu nhập lớn. Luật SHTT 2005 sửa đổi 2022 là cơ sở pháp lý bảo vệ các quyền này tại Việt Nam.
Các loại quyền sở hữu trí tuệ phổ biến
Quyền tác giả: với tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học (sách, bài hát, ảnh, phim, phần mềm). Quyền liên quan: với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, chương trình phát sóng. Quyền sở hữu công nghiệp: nhãn hiệu, sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp, chỉ dẫn địa lý, bí mật kinh doanh. Quyền với giống cây trồng: cho người chọn tạo giống cây trồng mới.
Đăng ký bảo hộ quyền tác giả
Quyền tác giả tự động phát sinh kể từ thời điểm tác phẩm được tạo ra, không bắt buộc đăng ký. Tuy nhiên đăng ký giúp có chứng cứ pháp lý mạnh khi tranh chấp. Hồ sơ đăng ký gồm: tờ khai đăng ký quyền tác giả; 02 bản sao tác phẩm; giấy uỷ quyền (nếu có); tài liệu chứng minh quyền nộp đơn; bản sao CCCD. Nộp tại Cục Bản quyền tác giả, lệ phí từ 100.000 - 600.000 đồng tuỳ loại tác phẩm. Thời gian giải quyết 15 ngày làm việc.
Đăng ký nhãn hiệu hàng hoá
Nhãn hiệu cần đăng ký để được bảo hộ độc quyền. Hồ sơ nộp tại Cục Sở hữu trí tuệ gồm: tờ khai đăng ký; mẫu nhãn hiệu (kích thước 80x80mm); danh mục hàng hoá/dịch vụ theo bảng phân loại Nice; chứng từ nộp phí. Quy trình thẩm định gồm 2 giai đoạn: thẩm định hình thức (1 tháng) và thẩm định nội dung (9-12 tháng). Nhãn hiệu được bảo hộ 10 năm kể từ ngày nộp đơn, gia hạn nhiều lần mỗi lần 10 năm.
Xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ
Khi phát hiện vi phạm: thu thập chứng cứ (ảnh chụp, video, sản phẩm vi phạm); gửi thư cảnh báo yêu cầu chấm dứt vi phạm; khiếu nại đến cơ quan quản lý thị trường, công an kinh tế; khởi kiện ra Toà án yêu cầu bồi thường. Mức bồi thường: thiệt hại thực tế + lợi nhuận bất hợp pháp, hoặc theo thoả thuận, hoặc do toà án quyết định (tối đa 500 triệu đồng). Vi phạm với quy mô lớn có thể bị truy cứu hình sự.
Bài viết mang tính tham khảo, vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn chính xác theo trường hợp cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Sáng tác bài hát có cần đăng ký để được bảo hộ không?
Không bắt buộc. Quyền tác giả với bài hát phát sinh tự động từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất (viết ra, ghi âm). Tuy nhiên nên đăng ký tại Cục Bản quyền tác giả để có giấy chứng nhận - đây là chứng cứ pháp lý mạnh khi tranh chấp ai là tác giả thật sự. Lệ phí đăng ký bài hát chỉ 400.000 đồng, thời gian 15 ngày, rất nên thực hiện với các sáng tác có giá trị.
Có thể đăng ký bảo hộ tên người, biệt danh không?
Có. Tên người, biệt danh có thể đăng ký dưới dạng nhãn hiệu nếu sử dụng để phân biệt hàng hoá/dịch vụ. Nhiều nghệ sĩ, KOL đã đăng ký nghệ danh làm nhãn hiệu. Tuy nhiên không thể đăng ký quyền tác giả với tên (vì tên không phải tác phẩm). Để bảo hộ tốt nhất, có thể đăng ký nhãn hiệu cho các nhóm sản phẩm/dịch vụ mà mình kinh doanh.
Người khác sao chép bài viết của tôi đăng trên Facebook xử lý thế nào?
Đây là hành vi vi phạm quyền tác giả. Bước 1: chụp ảnh màn hình làm chứng cứ, lưu URL bài đăng vi phạm. Bước 2: báo cáo vi phạm bản quyền trên chính Facebook (Tools > Rights Manager) để yêu cầu gỡ bỏ. Bước 3: gửi tin nhắn yêu cầu người vi phạm gỡ bài và xin lỗi công khai. Bước 4: nếu nghiêm trọng (kiếm tiền từ nội dung), có thể khởi kiện đòi bồi thường. Nên có giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả để chứng minh quyền sở hữu dễ dàng hơn.
Tự đặt logo cửa hàng có thể bị kiện vi phạm nhãn hiệu không?
Có thể. Trước khi đặt logo cửa hàng, nên: tra cứu tại Cục Sở hữu trí tuệ (iplib.ipvietnam.gov.vn) xem logo tương tự đã đăng ký chưa; tra cứu trên Google để xem có thương hiệu lớn đang dùng không; tránh sử dụng các yếu tố nhận diện của thương hiệu nổi tiếng (font chữ, màu sắc, hình ảnh đặc trưng). Nếu lỡ trùng với nhãn hiệu đã đăng ký, có thể bị yêu cầu chấm dứt sử dụng và bồi thường, dù bạn không cố ý.