Lập di chúc là quyền cơ bản của mỗi người để định đoạt tài sản sau khi qua đời. Tuy nhiên không phải di chúc nào cũng có hiệu lực pháp luật. Một di chúc không hợp lệ có thể dẫn đến việc tài sản được chia theo pháp luật, trái với ý nguyện người lập. Bài viết hướng dẫn các hình thức và điều kiện để lập di chúc hợp pháp.
Điều kiện để di chúc hợp pháp
Theo Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải đáp ứng: người lập di chúc đủ 18 tuổi, minh mẫn sáng suốt khi lập, không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép; nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức phù hợp với quy định. Người từ 15-18 tuổi có thể lập di chúc nhưng phải bằng văn bản và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Các hình thức di chúc
Di chúc bằng văn bản: viết tay hoàn toàn, ký tên người lập và ghi rõ ngày tháng năm. Di chúc văn bản có người làm chứng: viết tay, có ít nhất 2 người làm chứng ký xác nhận. Di chúc công chứng: lập tại Phòng/Văn phòng công chứng, có giá trị pháp lý cao nhất. Di chúc tại UBND cấp xã: dành cho người không có điều kiện đến công chứng, được Chủ tịch UBND xã chứng thực.
Nội dung cần có trong di chúc
Một di chúc đầy đủ cần có: ngày, tháng, năm lập di chúc; họ tên và nơi cư trú của người lập; họ tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản; di sản để lại và nơi có di sản; việc chỉ định người thực hiện nghĩa vụ và nội dung nghĩa vụ. Có thể thêm điều kiện hưởng thừa kế (ví dụ: con phải hoàn thành đại học mới được nhận).
Sửa đổi, thay thế và huỷ bỏ di chúc
Người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc huỷ bỏ di chúc bất kỳ lúc nào. Việc sửa đổi phải tuân theo cùng hình thức như lập di chúc ban đầu. Trường hợp lập nhiều di chúc cho cùng một tài sản, di chúc cuối cùng có hiệu lực, các di chúc trước bị huỷ bỏ tự động. Để tránh tranh chấp, nên ghi rõ "huỷ tất cả các di chúc trước đó" trong di chúc mới.
Bài viết mang tính tham khảo, vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn chính xác theo trường hợp cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Di chúc viết tay không công chứng có giá trị không?
Có. Di chúc viết tay hoàn toàn (chữ viết tay từ đầu đến cuối, có chữ ký, ngày tháng) có giá trị pháp lý đầy đủ mà không cần công chứng hay người làm chứng. Tuy nhiên dễ bị tranh chấp về tính xác thực sau này. Để chắc chắn, nên có ít nhất 2 người làm chứng ký bên cạnh hoặc tốt nhất là đem công chứng để có giá trị pháp lý cao nhất.
Ai không được làm chứng cho di chúc?
Theo Điều 632 BLDS 2015, người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc không được làm chứng. Cha mẹ, vợ chồng, con của người được hưởng di sản cũng không được làm chứng. Người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, hoặc người có khó khăn trong nhận thức cũng không được. Mục đích là tránh xung đột lợi ích.
Có thể chỉ định người không phải thân nhân trong di chúc không?
Hoàn toàn được. Người lập di chúc có quyền để lại tài sản cho bất kỳ ai: bạn bè, hàng xóm, người yêu cũ, tổ chức từ thiện, công ty, nhà thờ, chùa chiền. Tuy nhiên cần lưu ý quy định về thừa kế không phụ thuộc di chúc: con chưa thành niên, vợ/chồng, cha mẹ vẫn được tối thiểu 2/3 phần thừa kế pháp luật nếu di chúc không cho họ hoặc cho ít hơn.
Lập di chúc tại công chứng tốn bao nhiêu?
Phí công chứng di chúc theo Thông tư 257/2016 của Bộ Tài chính, tính theo giá trị tài sản: dưới 50 triệu là 50.000 đồng; 50-100 triệu là 100.000 đồng; trên 100 triệu - 1 tỷ là 0,1% giá trị; trên 1 tỷ - 3 tỷ là 1 triệu + 0,06% phần vượt; tối đa 10 triệu đồng. Phí công chứng dù cao vẫn rẻ hơn nhiều so với chi phí tranh chấp pháp lý nếu di chúc bị nghi ngờ tính xác thực.