Thừa kế là việc chuyển dịch tài sản của người chết cho người còn sống. Bộ luật Dân sự 2015 quy định hai hình thức thừa kế: theo di chúc (theo ý nguyện người chết) và theo pháp luật (khi không có di chúc hoặc di chúc không hợp lệ). Hiểu rõ quy định giúp gia đình giải quyết hài hoà việc phân chia di sản.
Thừa kế theo di chúc
Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Người lập di chúc có quyền: chỉ định người thừa kế (kể cả người ngoài gia đình); phân chia di sản cụ thể cho từng người; truất quyền hưởng di sản của người thừa kế (trừ một số trường hợp luật cho phép). Di chúc phải lập bằng văn bản, có chữ ký người lập và đáp ứng đầy đủ điều kiện về hình thức.
Thừa kế theo pháp luật
Áp dụng khi không có di chúc, di chúc không hợp pháp, hoặc người thừa kế theo di chúc đã chết trước người lập di chúc. Pháp luật chia người thừa kế thành 3 hàng: hàng thứ nhất gồm vợ/chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi; hàng thứ hai gồm ông bà nội ngoại, anh chị em ruột; hàng thứ ba gồm cụ nội/ngoại, bác chú cô dì ruột, cháu ruột. Hàng trước hưởng hết thì hàng sau không được.
Người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc
Theo Điều 644 BLDS 2015, một số đối tượng vẫn được hưởng ít nhất 2/3 phần thừa kế theo pháp luật dù di chúc không cho hoặc cho ít hơn: con chưa thành niên, con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động; cha mẹ, vợ chồng. Đây là cơ chế bảo vệ những người yếu thế phụ thuộc kinh tế vào người để lại di sản.
Thời hiệu khởi kiện về thừa kế
Thời hiệu khởi kiện về thừa kế là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản kể từ thời điểm mở thừa kế (ngày người để lại di sản chết). Sau thời hạn này, người thừa kế không thực hiện quyền của mình thì sẽ mất quyền. Tài sản chưa chia trở thành tài sản chung của những người thừa kế đang quản lý thực tế.
Bài viết mang tính tham khảo, vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn chính xác theo trường hợp cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ chia tài sản không đều cho các con có hợp pháp không?
Có. Cha mẹ có toàn quyền định đoạt tài sản của mình qua di chúc, không bắt buộc chia đều cho các con. Tuy nhiên nếu có con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động (tàn tật, bệnh tật), những người này vẫn được hưởng tối thiểu 2/3 phần thừa kế theo pháp luật, dù di chúc không nhắc đến hoặc cho ít hơn.
Con nuôi có quyền thừa kế bằng con đẻ không?
Có. Con nuôi hợp pháp (đã đăng ký việc nuôi con nuôi) có quyền thừa kế ngang bằng với con đẻ, đồng thời cũng có quyền thừa kế từ cha mẹ đẻ. Nếu không đăng ký nuôi con nuôi hợp pháp (chỉ nuôi trên thực tế) thì không được thừa kế theo pháp luật, trừ khi có di chúc để lại cho.
Vợ chồng không đăng ký kết hôn có thừa kế cho nhau không?
Không, theo thừa kế pháp luật. Chỉ vợ/chồng có đăng ký kết hôn hợp pháp mới thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Cặp đôi sống chung không đăng ký, dù có con chung hay sống nhiều năm, không có quyền thừa kế lẫn nhau. Để bảo vệ nhau, hai bên nên lập di chúc rõ ràng hoặc tốt nhất là đăng ký kết hôn hợp pháp.
Di chúc miệng có giá trị pháp lý không?
Có nhưng rất hạn chế. Di chúc miệng chỉ được công nhận khi người lập đang trong tình trạng tính mạng bị đe doạ nghiêm trọng không thể lập di chúc viết. Phải có ít nhất 2 người làm chứng ngay tại đó và nội dung được ghi chép lại, ký xác nhận của các nhân chứng. Trong vòng 5 ngày sau đó, các nhân chứng phải đem nội dung đến công chứng. Sau 3 tháng nếu người lập di chúc còn sống và minh mẫn, di chúc miệng hết hiệu lực.