Lừa đảo qua mạng (online scam) đang là vấn nạn nhức nhối tại Việt Nam với nhiều hình thức: giả danh công an, ngân hàng, người thân, lừa đảo việc làm, đầu tư tiền ảo, mua bán hàng giả. Phản ứng nhanh và đúng cách là yếu tố quyết định khả năng lấy lại được tiền và đưa kẻ lừa đảo ra ánh sáng.
Phản ứng tức thời khi phát hiện bị lừa
Bước 1: Ngưng ngay mọi giao dịch và liên lạc với kẻ lừa đảo, không chuyển thêm tiền dù với bất kỳ lý do gì. Bước 2: Liên hệ ngay với ngân hàng hoặc ví điện tử nơi đã chuyển tiền yêu cầu rà soát giao dịch, có thể tạm khoá tài khoản nhận tiền nếu báo trong vòng vài giờ. Bước 3: Lưu trữ toàn bộ bằng chứng: ảnh chụp tin nhắn, email, chuyển khoản, ghi âm cuộc gọi, link website, số điện thoại. Bước 4: Đổi mật khẩu các tài khoản liên quan, bật xác thực 2 yếu tố.
Cách tố giác đến cơ quan công an
Có 3 cách tố giác: Đến trực tiếp Công an cấp xã, huyện nơi cư trú nộp đơn tố giác kèm chứng cứ. Gọi điện đến đường dây nóng Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao 069.234.5675. Tố giác online qua Cổng thông tin của Bộ Công an hoặc ứng dụng VNeID. Nội dung tố giác cần rõ ràng: thời gian, địa điểm, đối tượng, thủ đoạn, số tiền thiệt hại, các chứng cứ kèm theo.
Các hình thức lừa đảo phổ biến cần cảnh giác
Giả danh cán bộ điều tra/viện kiểm sát/toà án thông báo liên quan đến án phạt, yêu cầu chuyển tiền vào "tài khoản tạm giữ". Cuộc gọi giả danh nhân viên ngân hàng yêu cầu xác thực thông tin, mã OTP. Tin nhắn brandname giả mạo chứa link độc hại. Đầu tư tiền ảo, sàn giao dịch trá hình hứa lợi nhuận cao. Tuyển dụng việc làm online yêu cầu nộp phí. Hẹn hò qua mạng để chiếm đoạt tài sản. Mạo danh người thân nhờ chuyển tiền gấp.
Khả năng lấy lại tiền
Khả năng lấy lại tiền phụ thuộc vào tốc độ phản ứng. Trong 1-3 giờ đầu: cơ hội cao nếu ngân hàng kịp tạm khoá tài khoản nhận. Trong 24-72 giờ: trung bình, phụ thuộc kẻ lừa đảo đã rút tiền chưa. Sau nhiều ngày: thường rất thấp vì tiền đã được rửa qua nhiều tài khoản. Tuy nhiên kể cả không lấy lại được tiền, việc tố giác vẫn cần thiết để cơ quan công an triệt phá đường dây và ngăn người khác bị hại.
Bài viết mang tính tham khảo, vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn chính xác theo trường hợp cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Ngân hàng có trách nhiệm bồi thường khi tài khoản bị hack không?
Ngân hàng chịu trách nhiệm khi: hệ thống ngân hàng bị tấn công làm rò rỉ thông tin; giao dịch xảy ra do lỗi của ngân hàng; ngân hàng không thực hiện đúng quy trình xác thực. Ngân hàng không chịu trách nhiệm khi: khách hàng tự cung cấp mật khẩu, OTP cho người khác; cài đặt phần mềm độc hại lên thiết bị cá nhân; bị lừa chuyển tiền tự nguyện qua giao dịch hợp lệ. Cần báo ngay trong 1 giờ đầu để được hỗ trợ tốt nhất.
Có cần luật sư khi tố giác lừa đảo qua mạng không?
Không bắt buộc. Tố giác là quyền và nghĩa vụ của mọi công dân, có thể tự thực hiện. Tuy nhiên luật sư có thể hỗ trợ: tư vấn cách thu thập, bảo quản chứng cứ điện tử đúng pháp luật; viết đơn tố giác có hiệu quả cao; theo dõi tiến trình điều tra và yêu cầu giải quyết; đại diện đòi bồi thường dân sự song song với vụ án hình sự. Với số tiền lớn (trên 100 triệu), việc thuê luật sư rất nên cân nhắc.
Tự chuyển tiền theo yêu cầu của kẻ lừa đảo có lấy lại được không?
Khó nhưng vẫn có thể. Mặc dù là giao dịch tự nguyện, nếu được thực hiện do bị lừa dối, đe doạ thì vẫn là tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 BLHS. Cơ quan công an có thể truy vết dòng tiền, phong toả tài khoản nhận. Trong vụ án hình sự, người bị hại có quyền yêu cầu thu hồi số tiền bị chiếm đoạt. Tuy nhiên tỷ lệ thu hồi thực tế thường thấp vì kẻ lừa đảo nhanh chóng rút tiền và chuyển qua nhiều tài khoản trung gian.
Bị lừa qua app, link giả mạo phải làm gì với thiết bị?
Nếu nghi ngờ thiết bị bị nhiễm mã độc: ngắt kết nối internet ngay; gỡ cài đặt các ứng dụng vừa tải gần đây; cài đặt phần mềm diệt virus uy tín và quét toàn bộ; thay đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng từ thiết bị khác an toàn; liên hệ ngân hàng tạm khoá thẻ tín dụng, đăng ký nhận thông báo giao dịch; backup dữ liệu quan trọng và cân nhắc khôi phục cài đặt gốc thiết bị nếu nhiễm nặng.