Khi vợ chồng ly hôn, một trong những vấn đề quan trọng nhất là ai sẽ nuôi con. Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 đặt lợi ích của con lên hàng đầu, đồng thời ghi nhận quyền nuôi dưỡng và thăm nuôi của cả cha và mẹ. Hiểu rõ quy định giúp các bên giải quyết hài hoà, tránh tổn thương cho con.
Nguyên tắc xác định quyền nuôi con
Theo Điều 81 Luật HNGĐ 2014, sau ly hôn, con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện. Con từ đủ 7 tuổi trở lên: phải xem xét nguyện vọng của con. Con dưới 7 tuổi và không thuộc trường hợp trên: toà án quyết định dựa vào lợi ích mọi mặt của con. Vợ chồng có thể thoả thuận về người trực tiếp nuôi con và toà án thường công nhận thoả thuận này.
Các yếu tố toà án xem xét
Khả năng kinh tế, thu nhập, công việc ổn định của cha/mẹ. Điều kiện chỗ ở, môi trường sống. Thời gian thực tế có thể dành cho con. Sự gắn bó tình cảm giữa con với cha/mẹ. Phẩm chất đạo đức, lối sống của cha/mẹ. Có mang đến môi trường giáo dục tốt không. Có người hỗ trợ chăm sóc thay thế khi cần (ông bà). Có thói quen xấu (rượu, ma tuý, bạo lực) không. Sự tự nguyện của cha/mẹ đối với việc nuôi con.
Nghĩa vụ cấp dưỡng của người không trực tiếp nuôi
Người không trực tiếp nuôi con sau ly hôn có nghĩa vụ cấp dưỡng. Mức cấp dưỡng do hai bên thoả thuận; không thoả thuận được thì toà án quyết định căn cứ thu nhập của người cấp dưỡng và nhu cầu thực tế của con. Mức cấp dưỡng thường từ 15-30% thu nhập của người không trực tiếp nuôi. Cấp dưỡng đến khi con đủ 18 tuổi, hoặc đến khi con có khả năng tự lao động. Con không có khả năng lao động (khuyết tật, bệnh tật) cấp dưỡng suốt đời.
Quyền và nghĩa vụ của cha/mẹ không trực tiếp nuôi
Người không trực tiếp nuôi có quyền: thăm nom con không ai được cản trở; tham gia vào quyết định quan trọng (học hành, y tế); yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi khi có căn cứ. Có nghĩa vụ: cấp dưỡng đầy đủ và đúng hạn; tôn trọng quyền nuôi của bên kia; không làm tổn hại đến mối quan hệ con với bên kia. Vi phạm các nghĩa vụ có thể bị toà án xem xét lại quyền nuôi con.
Bài viết mang tính tham khảo, vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn chính xác theo trường hợp cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Bố có thể giành quyền nuôi con dưới 3 tuổi không?
Có nhưng khó. Mặc định con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ nuôi vì cần sự chăm sóc gần gũi của người mẹ. Tuy nhiên cha có thể giành được quyền nuôi nếu chứng minh: mẹ không đủ điều kiện nuôi (nghiện ma tuý, bệnh tâm thần, đang chấp hành án phạt tù, có hành vi ngược đãi); mẹ tự nguyện giao cho cha nuôi; mẹ vắng mặt liên tục không thể chăm sóc. Chứng cứ phải rõ ràng, thuyết phục.
Có thể thay đổi người trực tiếp nuôi con sau ly hôn không?
Có. Theo Điều 84 Luật HNGĐ 2014, sau khi đã có quyết định ly hôn, vẫn có thể yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con nếu: hai bên cùng thoả thuận; người đang trực tiếp nuôi không còn đủ điều kiện chăm sóc (sa sút kinh tế, sức khoẻ kém, bỏ bê); xuất hiện tình tiết mới ảnh hưởng đến lợi ích con. Đơn yêu cầu nộp tại Toà án nơi đang nuôi con cư trú, qua thủ tục dân sự thông thường.
Người không trực tiếp nuôi con không cho gặp con phải làm sao?
Đây là vi phạm pháp luật. Người trực tiếp nuôi không được cản trở việc thăm nom của bên kia, trừ khi việc thăm nom gây hại cho con. Cách xử lý: thương lượng và lập lịch thăm nom cụ thể; yêu cầu UBND xã hoà giải; làm đơn yêu cầu Toà án ra quyết định thi hành quyền thăm nom; trường hợp nghiêm trọng có thể yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi vì người này không tôn trọng quyền của bên kia.
Người được giao nuôi con không yêu cầu cấp dưỡng được không?
Được nhưng không khuyến khích. Cấp dưỡng là nghĩa vụ của cha/mẹ với con chưa thành niên, không phải nghĩa vụ với bên kia. Việc không nhận cấp dưỡng có thể coi là làm tổn hại quyền của con. Toà án có thể vẫn ấn định nghĩa vụ cấp dưỡng dù bên nhận không yêu cầu. Nếu sau này tình huống thay đổi (mất việc, ốm đau), người trực tiếp nuôi vẫn có quyền yêu cầu cấp dưỡng dù trước đó đã từ chối.